{
  "zrodlo": "Opracowania własne (Plan na Szkołę, 24.09.2026) na podstawie tradycji mitologicznych — mity jako fabuły są w domenie publicznej; nie kopiujemy przekładów ani opracowań chronionych (np. Parandowski, Markowska, Kubiak).",
  "licencja": "© Plan na Szkołę / BEZPIECZNE DANE Sp. z o.o.",
  "podstawa": "kl. IV–VI: wybrane mity greckie, w tym mit o powstaniu świata oraz mity o Prometeuszu, o Syzyfie, o Dedalu i Ikarze, o Demeter i Korze (lektura obowiązkowa); kl. VII–VIII: odwołania mitologiczne w tekstach kultury, związki frazeologiczne.",
  "mity": [
    {"id":"powstanie-swiata","tytul":"Powstanie świata","kultura":"grecka","obowiazkowy":true,"klasy":[4,5,6],
     "streszczenie":"Na początku był Chaos — pusta, bezkształtna otchłań. Z niego wyłoniły się Gaja (Ziemia), Tartar (otchłań pod ziemią) i Eros (siła miłości, która łączy). Gaja zrodziła Uranosa (Niebo), a z ich związku przyszli na świat tytani, cyklopi i sturęcy. Uranos bał się swoich dzieci i strącał je do Tartaru. Najmłodszy tytan, Kronos, za namową matki pokonał ojca i objął władzę, ale sam też połykał własne dzieci, bo przepowiednia mówiła, że jedno z nich go obali. Rea ukryła najmłodszego syna, Zeusa, na Krecie. Zeus dorósł, zmusił Kronosa do oddania rodzeństwa (Hestii, Demeter, Hery, Hadesa, Posejdona) i po dziesięcioletniej wojnie z tytanami (tytanomachii) zapanował na Olimpie. Świat podzielono: Zeus — niebo, Posejdon — morza, Hades — podziemie.",
     "postacie":["Chaos","Gaja","Uranos","Kronos","Rea","Zeus","Posejdon","Hades"],
     "motywy":["porządek z chaosu","walka pokoleń","władza i strach przed jej utratą"],
     "frazeologia":["chaos","tytaniczna praca","olimpijski spokój"],
     "pytania":["Co było na początku według Greków?","Dlaczego Kronos połykał swoje dzieci?","Jak podzielono świat po zwycięstwie Zeusa?"]},
    {"id":"prometeusz","tytul":"Prometeusz","kultura":"grecka","obowiazkowy":true,"klasy":[4,5,6],
     "streszczenie":"Tytan Prometeusz ulepił człowieka z gliny zmieszanej ze łzami i dał mu duszę z iskier niebiańskiego ognia. Ludzie byli słabi i bezradni, więc Prometeusz wykradł bogom ogień z Olimpu i przyniósł go na ziemię w łodydze trzciny. Nauczył ludzi rzemiosł, liczenia i pisma. Zeus, rozgniewany, zesłał na ludzi Pandorę z puszką (w oryginale: glinianym naczyniem) pełną nieszczęść, a Prometeusza kazał przykuć do skały Kaukazu, gdzie orzeł codziennie wyjadał mu odrastającą wątrobę. Po wiekach uwolnił go Herakles. Prometeusz jest symbolem poświęcenia dla ludzi i buntu przeciw niesprawiedliwej władzy.",
     "postacie":["Prometeusz","Zeus","Pandora","Herakles"],
     "motywy":["poświęcenie dla innych","bunt","kara za nieposłuszeństwo","dar ognia = cywilizacja"],
     "frazeologia":["postawa prometejska","puszka Pandory","prometejski ogień"],
     "pytania":["Co Prometeusz podarował ludziom i dlaczego?","Jaka kara spotkała Prometeusza?","Co dziś znaczy „puszka Pandory”?"]},
    {"id":"syzyf","tytul":"Syzyf","kultura":"grecka","obowiazkowy":true,"klasy":[4,5,6],
     "streszczenie":"Syzyf, król Koryntu, był ulubieńcem bogów — bywał na ucztach na Olimpie. Nie umiał jednak dochować tajemnic: zdradzał ludziom, o czym mówili bogowie. Gdy Zeus posłał po niego Tanatosa (boga śmierci), Syzyf podstępem go uwięził i przez pewien czas nikt na ziemi nie umierał. Gdy wreszcie trafił do podziemi, jeszcze raz oszukał bogów: poprosił o krótki powrót na ziemię, by ukarać żonę, i już nie wrócił. Za to został skazany na wieczne wtaczanie na górę wielkiego głazu, który tuż przed szczytem zawsze stacza się w dół.",
     "postacie":["Syzyf","Zeus","Tanatos","Hades"],
     "motywy":["spryt i pycha","kara bez końca","praca bezowocna"],
     "frazeologia":["syzyfowa praca"],
     "pytania":["Za co bogowie ukarali Syzyfa?","Na czym polegała kara?","Kiedy mówimy o „syzyfowej pracy”?"]},
    {"id":"dedal-i-ikar","tytul":"Dedal i Ikar","kultura":"grecka","obowiazkowy":true,"klasy":[4,5,6],
     "streszczenie":"Dedal, genialny ateński budowniczy i wynalazca, zbudował na Krecie dla króla Minosa labirynt, w którym zamknięto Minotaura. Król nie chciał wypuścić Dedala z wyspy, więc ten skonstruował dla siebie i syna Ikara skrzydła z piór sklejonych woskiem. Przed lotem ostrzegł syna: nie leć zbyt nisko, bo pióra nasiąkną wodą, ani zbyt wysoko, bo słońce stopi wosk. Ikar, zachwycony lotem, wzbił się ku słońcu; wosk się roztopił, chłopiec spadł do morza (odtąd Morze Ikaryjskie). Dedal pochował syna na wyspie nazwanej Ikarią i doleciał na Sycylię.",
     "postacie":["Dedal","Ikar","Minos","Minotaur"],
     "motywy":["marzenie o lataniu","młodzieńcza brawura","mądrość i umiar","ojciec i syn"],
     "frazeologia":["ikarowy lot","nić Ariadny","labirynt"],
     "pytania":["Dlaczego Dedal chciał uciec z Krety?","Jakie ostrzeżenie dał synowi?","Co dziś nazywamy „ikarowym lotem”?"]},
    {"id":"demeter-i-kora","tytul":"Demeter i Kora","kultura":"grecka","obowiazkowy":true,"klasy":[4,5,6],
     "streszczenie":"Demeter, bogini urodzaju, miała ukochaną córkę Korę (Persefonę). Hades porwał ją do podziemi, gdy zbierała kwiaty. Zrozpaczona Demeter szukała córki po całej ziemi, a pola przestały rodzić — ludziom groził głód. Zeus nakazał Hadesowi oddać Korę, ale ta zjadła w podziemiu kilka pestek granatu, co związało ją z krainą zmarłych. Zawarto ugodę: Kora spędza część roku z matką na ziemi (wtedy jest wiosna i lato), a część z mężem w podziemiu (wtedy Demeter smuci się i przychodzi jesień i zima). Mit tłumaczy następstwo pór roku.",
     "postacie":["Demeter","Kora (Persefona)","Hades","Zeus"],
     "motywy":["miłość matki","pory roku","życie i śmierć","kompromis"],
     "frazeologia":[],
     "pytania":["Co wyjaśnia ten mit?","Dlaczego Kora musiała wracać do podziemi?","Jak zachowanie Demeter wpływało na przyrodę?"]},
    {"id":"herakles","tytul":"Dwanaście prac Heraklesa","kultura":"grecka","obowiazkowy":false,"klasy":[4,5,6],
     "streszczenie":"Herakles, syn Zeusa i śmiertelniczki Alkmeny, był najsilniejszym z herosów. Hera, zazdrosna żona Zeusa, prześladowała go od kołyski (nasłała na niego węże). Za zbrodnię popełnioną w szale zesłanym przez Herę Herakles musiał odbyć służbę u króla Eurysteusza i wykonać dwanaście prac, m.in.: zabić lwa nemejskiego i hydrę lernejską, schwytać łanię kerynejską i dzika erymantejskiego, oczyścić stajnie Augiasza, zdobyć pas Hippolity i jabłka Hesperyd, sprowadzić z podziemi psa Cerbera. Po śmierci został przyjęty na Olimp.",
     "postacie":["Herakles","Hera","Eurysteusz","Cerber"],
     "motywy":["siła i wytrwałość","pokuta","zadania niemożliwe"],
     "frazeologia":["stajnia Augiasza","herkulesowa praca","hydra"],
     "pytania":["Dlaczego Herakles musiał wykonać dwanaście prac?","Co znaczy „stajnia Augiasza”?"]},
    {"id":"orfeusz","tytul":"Orfeusz i Eurydyka","kultura":"grecka","obowiazkowy":false,"klasy":[5,6,7],
     "streszczenie":"Orfeusz grał na lirze tak pięknie, że słuchały go zwierzęta, drzewa i kamienie. Gdy jego żona Eurydyka zmarła od ukąszenia węża, zszedł po nią do podziemi. Muzyką wzruszył Hadesa i Persefonę, którzy pozwolili mu zabrać żonę pod jednym warunkiem: w drodze na górę nie wolno mu się obejrzeć. Tuż przed wyjściem Orfeusz, niepewny, czy Eurydyka za nim idzie, odwrócił się — i stracił ją na zawsze.",
     "postacie":["Orfeusz","Eurydyka","Hades","Persefona"],
     "motywy":["potęga sztuki","miłość silniejsza niż śmierć","zwątpienie"],
     "frazeologia":[],
     "pytania":["Jaki warunek postawili Orfeuszowi władcy podziemia?","Dlaczego Orfeusz się obejrzał?"]},
    {"id":"tezeusz","tytul":"Tezeusz i Minotaur","kultura":"grecka","obowiazkowy":false,"klasy":[4,5,6],
     "streszczenie":"Ateny co dziewięć lat musiały wysyłać na Kretę siedmiu chłopców i siedem dziewcząt na pożarcie Minotaurowi — potworowi o ciele człowieka i głowie byka, zamkniętemu w labiryncie. Tezeusz, syn króla Egeusza, popłynął z nimi, by zabić potwora. Ariadna, córka Minosa, dała mu kłębek nici, dzięki któremu po walce odnalazł wyjście. W drodze powrotnej Tezeusz zapomniał zmienić czarne żagle na białe; Egeusz, sądząc, że syn zginął, rzucił się do morza — stąd nazwa Morze Egejskie.",
     "postacie":["Tezeusz","Minotaur","Ariadna","Minos","Egeusz"],
     "motywy":["odwaga","spryt","zapomnienie i jego skutki"],
     "frazeologia":["nić Ariadny"],
     "pytania":["Jak Tezeusz wydostał się z labiryntu?","Skąd wzięła się nazwa Morza Egejskiego?"]},
    {"id":"narcyz","tytul":"Narcyz i Echo","kultura":"grecka","obowiazkowy":false,"klasy":[5,6,7],
     "streszczenie":"Nimfa Echo, ukarana przez Herę, mogła tylko powtarzać ostatnie słowa innych. Zakochała się w pięknym Narcyzie, który ją odtrącił; z żalu została z niej tylko powtarzający głos. Za obojętność wobec innych bogini Nemezis ukarała Narcyza: ujrzał w tafli źródła własne odbicie i zakochał się w nim. Nie mógł oderwać wzroku, aż umarł; w tym miejscu wyrósł kwiat narcyz.",
     "postacie":["Narcyz","Echo","Nemezis"],
     "motywy":["samouwielbienie","nieodwzajemniona miłość","kara za pychę"],
     "frazeologia":["narcyz","narcyzm","echo"],
     "pytania":["Za co została ukarana Echo?","Co oznacza dziś słowo „narcyz”?"]},
    {"id":"midas","tytul":"Król Midas","kultura":"grecka","obowiazkowy":false,"klasy":[4,5,6],
     "streszczenie":"Dionizos pozwolił królowi Midasowi wybrać nagrodę za gościnność. Midas zażyczył sobie, by wszystko, czego dotknie, zamieniało się w złoto. Szybko pożałował: złotem stawało się jedzenie, napój, a nawet córka. Bóg zdjął z niego dar, każąc obmyć się w rzece Paktol. Później Midas obraził Apolla, twierdząc, że Pan gra lepiej — i dostał ośle uszy, które ukrywał pod czapką; tajemnicę wyszeptały trzciny.",
     "postacie":["Midas","Dionizos","Apollo","Pan"],
     "motywy":["chciwość","nierozważne życzenie","tajemnica, której nie da się ukryć"],
     "frazeologia":["dotyk Midasa","ośle uszy"],
     "pytania":["Dlaczego dar Midasa okazał się przekleństwem?","Skąd wzięło się powiedzenie „ośle uszy”?"]},
    {"id":"wojna-trojanska","tytul":"Wojna trojańska i koń trojański","kultura":"grecka","obowiazkowy":false,"klasy":[6,7,8],
     "streszczenie":"Na weselu Peleusa i Tetydy bogini niezgody Eris rzuciła złote jabłko „dla najpiękniejszej”. Parys, królewicz trojański, przyznał je Afrodycie, która obiecała mu najpiękniejszą kobietę — Helenę, żonę króla Sparty Menelaosa. Porwanie Heleny wywołało dziesięcioletnią wojnę Greków z Troją, opisaną w „Iliadzie” Homera (Achilles, Hektor, Odyseusz). Troję zdobyto podstępem: Grecy udali odwrót i zostawili drewnianego konia z wojownikami w środku; Trojanie wciągnęli go do miasta.",
     "postacie":["Parys","Helena","Achilles","Hektor","Odyseusz","Menelaos"],
     "motywy":["próżność","podstęp","honor i gniew","los"],
     "frazeologia":["jabłko niezgody","koń trojański","pięta Achillesa","sąd Parysa"],
     "pytania":["Co było bezpośrednią przyczyną wojny?","Jak Grecy zdobyli Troję?","Wyjaśnij: „pięta Achillesa”."]},
    {"id":"odyseusz","tytul":"Wędrówka Odyseusza","kultura":"grecka","obowiazkowy":false,"klasy":[6,7,8],
     "streszczenie":"Po wojnie trojańskiej Odyseusz, król Itaki, wracał do domu dziesięć lat („Odyseja” Homera). Spotkał cyklopa Polifema (oślepił go i uciekł pod brzuchami owiec), czarodziejkę Kirke (zamieniła jego towarzyszy w świnie), przepłynął obok syren (kazał się przywiązać do masztu), przetrwał Scyllę i Charybdę. Tymczasem w Itace wierna żona Penelopa zwodziła zalotników, prując nocą tkaną w dzień szatę. Odyseusz wrócił w przebraniu żebraka, napiął swój łuk i rozprawił się z zalotnikami.",
     "postacie":["Odyseusz","Penelopa","Telemach","Polifem","Kirke"],
     "motywy":["tęsknota za domem","spryt","wierność","podróż jako próba"],
     "frazeologia":["odyseja","syreni śpiew","między Scyllą a Charybdą","praca Penelopy"],
     "pytania":["Jak Odyseusz pokonał Polifema?","Co dziś znaczy słowo „odyseja”?"]},
    {"id":"romulus-i-remus","tytul":"Romulus i Remus — założenie Rzymu","kultura":"rzymska","obowiazkowy":false,"klasy":[5,6],
     "streszczenie":"Bliźnięta Romulus i Remus, synowie boga Marsa i westalki Rei Sylwii, zostali porzuceni w koszu na Tybrze. Wykarmiła ich wilczyca, a wychował pasterz. Gdy dorośli, postanowili założyć miasto w miejscu ocalenia. Pokłócili się o to, kto ma rządzić; Romulus zabił brata i został pierwszym królem Rzymu (wg tradycji w 753 r. p.n.e.). Wilczyca kapitolińska jest do dziś symbolem Rzymu.",
     "postacie":["Romulus","Remus","Mars","wilczyca"],
     "motywy":["początek państwa","bratobójstwo","los i przeznaczenie"],
     "frazeologia":["wilczyca kapitolińska"],
     "pytania":["Kto wykarmił bliźnięta?","Dlaczego Romulus zabił Remusa?"]},
    {"id":"eneasz","tytul":"Eneasz","kultura":"rzymska","obowiazkowy":false,"klasy":[7,8],
     "streszczenie":"Eneasz, trojański bohater i syn Wenus, uciekł z płonącej Troi, niosąc na plecach ojca Anchizesa i prowadząc syna Askaniusza. Po długiej tułaczce (m.in. w Kartaginie, gdzie pokochała go królowa Dydona) dotarł do Italii — jego potomkowie założyli Rzym. „Eneida” Wergiliusza była rzymską odpowiedzią na Homera i wzorem pobożności i obowiązku.",
     "postacie":["Eneasz","Anchizes","Dydona","Wenus"],
     "motywy":["obowiązek wobec rodziny i państwa","ucieczka i nowy początek"],
     "frazeologia":[],
     "pytania":["Kogo Eneasz wyniósł z Troi?","Jaki związek ma Eneasz z Rzymem?"]},
    {"id":"bogowie-rzymscy","tytul":"Bogowie greccy i ich rzymskie imiona","kultura":"rzymska","obowiazkowy":false,"klasy":[5,6,7],
     "streszczenie":"Rzymianie przejęli bogów greckich pod własnymi imionami: Zeus — Jowisz, Hera — Junona, Posejdon — Neptun, Hades — Pluton, Atena — Minerwa, Afrodyta — Wenus, Ares — Mars, Hermes — Merkury, Artemida — Diana, Apollo — Apollo, Hefajstos — Wulkan, Demeter — Ceres, Dionizos — Bachus, Eros — Amor (Kupidyn). Imiona te przetrwały w nazwach planet, miesięcy i słowach (np. wulkan, marsowy, merkuriusz).",
     "postacie":["Jowisz","Junona","Neptun","Minerwa","Wenus","Mars","Merkury"],
     "motywy":["przenikanie kultur"],
     "frazeologia":["wulkan","marsowa mina","wenusjański"],
     "pytania":["Jak Rzymianie nazywali Zeusa i Afrodytę?","Które planety noszą imiona bogów?"]},
    {"id":"ozyrys","tytul":"Ozyrys, Izyda i Set","kultura":"egipska","obowiazkowy":false,"klasy":[5,6],
     "streszczenie":"Ozyrys, dobry władca Egiptu, nauczył ludzi rolnictwa i praw. Zazdrosny brat Set zamknął go podstępem w skrzyni i wrzucił do Nilu, a potem pociął ciało na kawałki. Żona Ozyrysa, Izyda, odnalazła i złożyła ciało; Ozyrys ożył jako władca krainy zmarłych. Ich syn Horus pokonał Seta i został królem żywych — odtąd każdy faraon był „żywym Horusem”. Mit tłumaczy coroczne wylewy Nilu i wiarę w życie po śmierci (mumifikacja, „Księga umarłych”).",
     "postacie":["Ozyrys","Izyda","Set","Horus","Anubis"],
     "motywy":["śmierć i odrodzenie","walka dobra ze złem","wierność"],
     "frazeologia":[],
     "pytania":["Kto i dlaczego zabił Ozyrysa?","Dlaczego faraona nazywano „żywym Horusem”?"]},
    {"id":"ra-i-stworzenie","tytul":"Ra i stworzenie świata (Egipt)","kultura":"egipska","obowiazkowy":false,"klasy":[5,6],
     "streszczenie":"Z praoceanu Nun wyłonił się pagórek, a na nim bóg słońca Ra (Atum), który stworzył z siebie parę bóstw: Szu (powietrze) i Tefnut (wilgoć). Ich dziećmi byli Geb (ziemia) i Nut (niebo), które Szu rozdzielił, unosząc Nut w górę — tak powstała przestrzeń świata. Ra codziennie płynie barką po niebie, a nocą przez świat podziemny walczy z wężem Apopisem; jego zwycięstwo to wschód słońca.",
     "postacie":["Ra","Szu","Tefnut","Geb","Nut","Apopis"],
     "motywy":["cykl dnia i nocy","porządek (maat) i chaos"],
     "frazeologia":[],
     "pytania":["Co Egipcjanie tłumaczyli codzienną podróżą Ra?","Kim byli Geb i Nut?"]},
    {"id":"swiatowid-perun","tytul":"Bogowie Słowian: Perun, Swaróg, Weles","kultura":"słowiańska","obowiazkowy":false,"klasy":[5,6,7],
     "streszczenie":"O wierzeniach dawnych Słowian wiemy niewiele — nie zostawili pism, a kroniki spisali chrześcijanie. Najważniejszy był Perun, bóg burzy i piorunów, czczony pod dębami; jego przeciwnikiem był Weles, władca podziemi, bydła i bogactwa. Swaróg był bogiem ognia i nieba, Swarożyc — słońca, Mokosz — ziemi i kobiet. Ze świata Słowian pochodzą też rusałki, strzygi, domowiki i południce. Do dziś przetrwały obrzędy: topienie Marzanny (koniec zimy), noc kupały (najkrótsza noc), dziady (pamięć o zmarłych — motyw „Dziadów” Mickiewicza).",
     "postacie":["Perun","Weles","Swaróg","Mokosz","Marzanna"],
     "motywy":["natura i pory roku","walka nieba z podziemiem","pamięć o zmarłych"],
     "frazeologia":["do pioruna","topić Marzannę"],
     "pytania":["Dlaczego o mitach słowiańskich wiemy mało?","Które zwyczaje słowiańskie przetrwały do dziś?"]},
    {"id":"nordyckie","tytul":"Odyn, Thor i Ragnarök","kultura":"nordycka","obowiazkowy":false,"klasy":[6,7,8],
     "streszczenie":"W mitologii Skandynawów świat to drzewo Yggdrasil łączące dziewięć krain, m.in. Asgard (bogowie), Midgard (ludzie) i Hel (zmarli). Odyn, jednooki władca bogów, oddał oko za mądrość; Thor młotem Mjölnirem broni świata przed olbrzymami; Loki, chytry bóg-oszust, sprowadza kłopoty. Wszystko zmierza do Ragnaröku — ostatecznej bitwy, w której zginą bogowie i świat, by odrodzić się na nowo. Od imion bogów pochodzą angielskie nazwy dni: Wednesday (Odyn/Woden), Thursday (Thor), Friday (Frigg).",
     "postacie":["Odyn","Thor","Loki","Frigg","Fenrir"],
     "motywy":["cena mądrości","koniec i odrodzenie","oszust jako sprawca zmian"],
     "frazeologia":[],
     "pytania":["Co Odyn poświęcił dla mądrości?","Skąd pochodzi nazwa „Thursday”?"]},
    {"id":"biblia-a-mity","tytul":"Mity a Biblia — porównanie motywów","kultura":"porównawcza","obowiazkowy":false,"klasy":[7,8],
     "streszczenie":"W klasach VII–VIII porównuje się motywy mitologiczne z biblijnymi: stworzenie świata (Chaos → kosmos / „Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię”), potop (Deukalion i Pyrra / Noe), kara za pychę (Ikar, Niobe / wieża Babel), ofiara i cierpienie za innych (Prometeusz / Hiob, Chrystus), zejście do krainy zmarłych (Orfeusz / Łazarz). Podobieństwa pokazują wspólne pytania ludzkości; różnice — inną wizję Boga (jeden Bóg-Stwórca zamiast wielu bogów o ludzkich wadach).",
     "postacie":["Deukalion","Noe","Prometeusz","Hiob"],
     "motywy":["stworzenie","potop","pycha","ofiara"],
     "frazeologia":["wieża Babel","hiobowe wieści","potop"],
     "pytania":["Wskaż jeden wspólny motyw mitologiczny i biblijny.","Czym różni się obraz bogów greckich od biblijnego Boga?"]}
  ],
  "frazeologizmy_mitologiczne": [
    ["syzyfowa praca","ciężka, bezowocna praca bez końca","Syzyf"],
    ["puszka Pandory","źródło nieszczęść; sprawa, którą lepiej było zostawić","Prometeusz/Pandora"],
    ["pięta Achillesa","słaby punkt","wojna trojańska"],
    ["koń trojański","podstęp; ukryte zagrożenie","wojna trojańska"],
    ["jabłko niezgody","przyczyna sporu","sąd Parysa"],
    ["nić Ariadny","sposób wyjścia z trudnej sytuacji","Tezeusz"],
    ["stajnia Augiasza","wielki bałagan","Herakles"],
    ["ikarowy lot","zuchwałe, ryzykowne dążenie","Dedal i Ikar"],
    ["olimpijski spokój","niewzruszony spokój","Olimp"],
    ["strzała Amora","nagła miłość","Eros/Amor"],
    ["róg obfitości","dostatek","Amaltea/Zeus"],
    ["między Scyllą a Charybdą","między dwoma zagrożeniami","Odyseusz"],
    ["dotyk Midasa","zdolność bogacenia się na wszystkim","Midas"],
    ["marsowa mina","groźny, surowy wyraz twarzy","Mars"],
    ["paniczny strach","nagłe przerażenie","Pan"],
    ["węzeł gordyjski","zawiła sprawa, rozwiązana radykalnie","Aleksander Wielki"],
    ["złoty wiek","czas szczęścia i dostatku","wieki ludzkości"],
    ["pyrrusowe zwycięstwo","zwycięstwo zbyt kosztowne","Pyrrus (historia)"]
  ]
}