{
 "zrodlo": "Opracowanie własne 25.09.2026 (noc) wg podstawy programowej języka polskiego kl. 1–8 (kształcenie językowe: gramatyka, ortografia, interpunkcja, fonetyka). Do kart tematów i generatora ćwiczeń (T5 luka, T6 klasyfikuj, T7 zaznacz w tekście, T14 dyktando). Słowniki pomocnicze: pl-odmiana.json (Polimorfologik), pl-czesci-mowy.json, hunspell PL.",
 "fonetyka": [
  {
   "id": "gloska-litera",
   "klasa": "2-4",
   "tresc": "Głoska = najmniejszy dźwięk mowy (słyszymy); litera = znak głoski (piszemy). Dwuznaki: sz, cz, rz, ch, dz, dź, dż = jedna głoska. Zmiękczenie: ś/si, ź/zi, ć/ci, dź/dzi, ń/ni.",
   "przyklady": [
    [
     "szczaw",
     "6 liter (s-z-c-z-a-w), 4 głoski (sz-cz-a-w)"
    ],
    [
     "dzień",
     "5 liter, 3 głoski (dź-e-ń): „dzi” = jedna głoska dź, „i” tylko zmiękcza"
    ],
    [
     "chrząszcz",
     "9 liter, 5 głosek (ch-rz-ą-sz-cz)"
    ]
   ],
   "zadania": {
    "T5": [
     "Wyraz „chrząszcz” ma ___ liter i ___ głosek."
    ],
    "T6": {
     "koszyki": [
      "dwuznak",
      "dwie głoski"
     ],
     "elementy": [
      "sz w „szafa”",
      "dz w „dzwon”",
      "ch w „chleb”",
      "dz w „odzież”"
     ]
    }
   }
  },
  {
   "id": "samogloski",
   "klasa": "2-4",
   "tresc": "Samogłoski: a, e, i, o, u/ó, y, ą, ę (8; „i” bywa tylko zmiękczeniem: siano = s'-a-n-o). Spółgłoski: wszystkie pozostałe. Sylaba ma dokładnie jedną samogłoskę (wyjątek: „i” zmiękczające nie tworzy sylaby)."
  },
  {
   "id": "sylaby",
   "klasa": "1-3",
   "tresc": "Dzielenie na sylaby: tyle sylab, ile samogłosek (bez zmiękczającego i): ma-ma, ko-lo-ro-wan-ka. Przenoszenie wyrazu: tylko na granicy sylab, nie zostawiamy jednej litery.",
   "zadania": {
    "T3": [
     "ka-lo-ry-fer (ułóż sylaby)"
    ],
    "T16": "wyklaskaj sylaby imion domowników"
   }
  },
  {
   "id": "dzwieczne",
   "klasa": "5-7",
   "tresc": "Spółgłoski dźwięczne (drgają struny głosowe): b d g w z ź ż dz dź dż + l ł m n ń r j; bezdźwięczne: p t k f s ś sz c ć cz ch. Pary: b-p, d-t, g-k, w-f, z-s, ź-ś, ż-sz, dz-c, dź-ć, dż-cz. Ubezdźwięcznienie: na końcu wyrazu (chleb → [chlep]) i przed bezdźwięczną (ławka → [łafka]); udźwięcznienie: prośba → [proźba]. Stąd trudności ortograficzne — sprawdzamy odmianą: chleb → chleba.",
   "zadania": {
    "T5": [
     "W wyrazie „wtorek” w wymowie słyszymy [f], bo…"
    ],
    "T7": "zaznacz w tekście wyrazy z ubezdźwięcznieniem na końcu"
   }
  },
  {
   "id": "akcent",
   "klasa": "6-7",
   "tresc": "Akcent w polskim pada zwykle na przedostatnią sylabę (sza-FA? nie: SZA-fa; ko-lo-RO-wy). Wyjątki: na trzecią od końca — formy czasu przeszłego 1./2. os. l. mn. (ro-BI-liśmy), tryb przypuszczający (zro-BIŁ-bym), wyrazy obce -ika/-yka (ma-te-MA-ty-ka, FI-zy-ka), liczebniki -set (CZTE-ry-sta)."
  },
  {
   "id": "upodobnienia",
   "klasa": "7",
   "tresc": "Upodobnienie pod względem dźwięczności: wsteczne (prośba, także [tagże]), postępowe (twój [tfój], krzak [kszak]); uproszczenie grup spółgłoskowych (jabłko [japko], pierwszy [pierszy]). Zapis: pisownia nie zmienia się — zawsze sprawdzamy formą pokrewną."
  }
 ],
 "czesci_mowy": [
  {
   "id": "rzeczownik",
   "klasa": "4",
   "pytania": "kto? co?",
   "cechy": "odmienia się przez przypadki i liczby; ma rodzaj (m., ż., n.); w l. mn. rodzaj męskoosobowy / niemęskoosobowy",
   "przypadki": [
    [
     "Mianownik",
     "kto? co?",
     "(jest) uczeń"
    ],
    [
     "Dopełniacz",
     "kogo? czego?",
     "(nie ma) ucznia"
    ],
    [
     "Celownik",
     "komu? czemu?",
     "(przyglądam się) uczniowi"
    ],
    [
     "Biernik",
     "kogo? co?",
     "(widzę) ucznia"
    ],
    [
     "Narzędnik",
     "(z) kim? (z) czym?",
     "(idę z) uczniem"
    ],
    [
     "Miejscownik",
     "(o) kim? (o) czym?",
     "(mówię o) uczniu"
    ],
    [
     "Wołacz",
     "o!",
     "uczniu!"
    ]
   ],
   "zadania": {
    "T5": [
     "Nie ma (kot) ___ w domu.",
     "Idę z (mama) ___ do sklepu."
    ],
    "T4": [
     [
      "kogo? czego?",
      "dopełniacz"
     ],
     [
      "komu? czemu?",
      "celownik"
     ],
     [
      "o kim? o czym?",
      "miejscownik"
     ]
    ]
   }
  },
  {
   "id": "czasownik",
   "klasa": "4",
   "pytania": "co robi? co się z nim dzieje? w jakim jest stanie?",
   "cechy": "osoba, liczba, czas (przeszły, teraźniejszy, przyszły), rodzaj (w cz. przeszłym), tryb (oznajmujący, rozkazujący, przypuszczający), aspekt (dokonany: napisać / niedokonany: pisać), strona (czynna/bierna); bezokolicznik: -ć/-c (pisać, piec); formy nieosobowe: -no/-to (zrobiono)",
   "zadania": {
    "T6": {
     "koszyki": [
      "dokonany",
      "niedokonany"
     ],
     "elementy": [
      "czytać",
      "przeczytać",
      "jeść",
      "zjeść",
      "pisać",
      "napisać"
     ]
    },
    "T5": [
     "Jutro (ja, iść) ___ do kina. — czas przyszły złożony: będę szedł / będę iść"
    ]
   }
  },
  {
   "id": "przymiotnik",
   "klasa": "4",
   "pytania": "jaki? jaka? jakie? który? czyj?",
   "cechy": "odmienia się przez przypadki, liczby, rodzaje — zgadza się z rzeczownikiem; stopniowanie: proste (ładny – ładniejszy – najładniejszy), opisowe (bardziej/najbardziej kolorowy), nieregularne (dobry – lepszy – najlepszy, zły – gorszy – najgorszy, duży – większy – największy, mały – mniejszy – najmniejszy)"
  },
  {
   "id": "przyslowek",
   "klasa": "5",
   "pytania": "jak? gdzie? kiedy?",
   "cechy": "nieodmienny; stopniowanie: szybko – szybciej – najszybciej; dobrze – lepiej – najlepiej",
   "bledy": [
    "przymiotnik vs przysłówek: „On jest szybki” (jaki?) / „On biega szybko” (jak?)"
   ]
  },
  {
   "id": "liczebnik",
   "klasa": "5",
   "pytania": "ile? który z kolei?",
   "cechy": "główne (pięć), porządkowe (piąty), zbiorowe (pięcioro dzieci, dwoje drzwi), ułamkowe (pół, półtora); odmiana: pięciu chłopców / pięć dziewczynek",
   "bledy": [
    "dwa dzieci → dwoje dzieci",
    "w dwutysięcznym dwudziestym szóstym → w dwa tysiące dwudziestym szóstym"
   ]
  },
  {
   "id": "zaimek",
   "klasa": "5",
   "cechy": "zastępuje inne części mowy: rzeczowne (ja, ty, on, kto, nikt), przymiotne (mój, ten, jaki, który), przysłowne (tu, tam, kiedy), liczebne (ile, tyle); formy krótkie i długie: mi/mnie, cię/ciebie, go/jego — długie na początku zdania i po przyimku (Jego nie ma. / Daj mi.)"
  },
  {
   "id": "nieodmienne",
   "klasa": "5-6",
   "tresc": "Przyimek (w, na, pod, z, do, przy — łączy się z rzeczownikiem: wyrażenie przyimkowe), spójnik (i, oraz, ale, lecz, że, bo, więc, żeby), partykuła (nie, czy, niech, by, -że, no), wykrzyknik (och!, hej!, brr!)"
  },
  {
   "id": "imieslowy",
   "klasa": "7",
   "tresc": "Imiesłowy przymiotnikowe: czynny -ący (czytający), bierny -ny/-ty (przeczytany, umyty); przysłówkowe: współczesny -ąc (czytając), uprzedni -wszy/-łszy (przeczytawszy, zszedłszy). Zasada: imiesłów przysłówkowy odnosi się do tego samego podmiotu co orzeczenie (błąd: Idąc do szkoły, spadł mi plecak).",
   "zadania": {
    "T6": {
     "koszyki": [
      "przymiotnikowy czynny",
      "przymiotnikowy bierny",
      "przysłówkowy współczesny",
      "przysłówkowy uprzedni"
     ],
     "elementy": [
      "śpiewający",
      "zaśpiewany",
      "śpiewając",
      "zaśpiewawszy"
     ]
    }
   }
  }
 ],
 "czesci_zdania": [
  {
   "id": "podmiot-orzeczenie",
   "klasa": "4-5",
   "tresc": "Orzeczenie = czasownik w formie osobowej (co robi?); podmiot = kto/co wykonuje czynność (w mianowniku). Podmiot domyślny: (My) Idziemy. Podmiot szeregowy: Ala i Ola śpiewają. Zdanie bezpodmiotowe: Grzmi. Orzeczenie imienne: łącznik + orzecznik (Ala jest uczennicą).",
   "zadania": {
    "T7": "zaznacz podmiot i orzeczenie w 5 zdaniach"
   }
  },
  {
   "id": "okreslenia",
   "klasa": "5-6",
   "tresc": "Przydawka (jaki? który? czyj? ile? — określa rzeczownik: czerwony samochód), dopełnienie (pytania przypadków zależnych — określa czasownik: czytam książkę), okolicznik (jak? gdzie? kiedy? dlaczego? po co? — miejsca, czasu, sposobu, przyczyny, celu: idę szybko do szkoły).",
   "zadania": {
    "T6": {
     "koszyki": [
      "przydawka",
      "dopełnienie",
      "okolicznik"
     ],
     "elementy": [
      "(zielona) łąka",
      "czytam (list)",
      "(wczoraj) padało",
      "(mamy) torba",
      "biegnę (szybko)"
     ]
    }
   }
  },
  {
   "id": "zdanie-pojedyncze",
   "klasa": "5",
   "tresc": "Zdanie pojedyncze nierozwinięte (Pies szczeka.) i rozwinięte (Mały pies głośno szczeka na listonosza.). Równoważnik zdania — bez orzeczenia (Cisza! Zakaz palenia.). Wykres zdania pojedynczego: podmiot i orzeczenie na górze, określenia pod nimi."
  },
  {
   "id": "zdanie-zlozone",
   "klasa": "6-7",
   "tresc": "Współrzędnie złożone (oba zdania równorzędne): łączne (i, oraz), rozłączne (albo, lub), przeciwstawne (ale, lecz), wynikowe (więc, dlatego). Podrzędnie złożone (jedno zależy od drugiego): podmiotowe (kto?), orzecznikowe, przydawkowe (jaki?), dopełnieniowe (co?), okolicznikowe (kiedy? gdzie? jak? dlaczego? po co? pod jakim warunkiem?). Test: zadaj pytanie od zdania nadrzędnego.",
   "zadania": {
    "T6": {
     "koszyki": [
      "współrzędne łączne",
      "współrzędne przeciwstawne",
      "podrzędne okolicznikowe czasu",
      "podrzędne dopełnieniowe"
     ],
     "elementy": [
      "Padało i wiał wiatr.",
      "Chciałem wyjść, ale padało.",
      "Kiedy przestało padać, wyszliśmy.",
      "Wiem, że jutro będzie ładnie."
     ]
    }
   }
  },
  {
   "id": "mowa-zalezna",
   "klasa": "7",
   "tresc": "Mowa niezależna: Ala powiedziała: „Idę do domu”. Mowa zależna: Ala powiedziała, że idzie do domu. Zmiana osoby czasownika i zaimków; cudzysłów znika."
  }
 ],
 "ortografia": [
  {
   "id": "o-u",
   "klasa": "2-4",
   "regula": "ó piszemy, gdy wymienia się na o, e, a (stół – stoły, siódmy – siedem, skrócić – skracać); w zakończeniach -ów, -ówka, -ówna (Kraków, klasówka); u: w zakończeniach -un, -unek, -uch, -us, -ula (opiekun, rysunek, maluch), w czasownikach -uję, -ujesz (maluję); wyjątki: zasuwka, skuwka, wsuwka; ó na początku tylko: ósemka, ósmy, ów, ówczesny",
   "zadania": {
    "T5": [
     "st__ł (stoły)",
     "mal__ję",
     "Krak__w"
    ],
    "T14": "dyktando 10 wyrazów"
   }
  },
  {
   "id": "rz-z",
   "klasa": "2-4",
   "regula": "rz: wymiana na r (morze – morski, lekarz – lekarski), po spółgłoskach p, b, t, d, k, g, ch, j, w (przyroda, brzeg, trzeba, drzewo, krzak, grzyb, chrzan, wrzesień), zakończenia -arz, -erz, -mierz, -mistrz (piekarz, kołnierz); wyjątki po spółgłoskach: pszczoła, pszenica, kształt, bukszpan, wszystko, zawsze, pierwszy, gżegżółka; ż: wymiana na g, dz, h, z, ź, s (może – mogę, pieniądze – pieniężny, drużyna – druh, mrożony – mróz), po l, ł, r, n (lżej, ulżyć, rżeć), w partykule -że (róbże), wyrazy: żaba, żuraw, żółw, żyrafa, każdy, też, już"
  },
  {
   "id": "ch-h",
   "klasa": "3-5",
   "regula": "ch: wymiana na sz (mucha – muszka, duch – duszek), na końcu wyrazu (dach, zuch — wyjątek: druh), po s (schody, schować); h: wymiana na g, ż, z, dz (wahać – waga, druh – drużyna, błahy – błazen), wyrazy: herbata, hałas, hamak, humor, bohater, hokej, alkohol, huta"
  },
  {
   "id": "nosowki",
   "klasa": "4-6",
   "regula": "ą, ę przed spółgłoskami (w wymowie om/on/em/en): dąb, gęś, ręka, zęby; om/on/em/en w wyrazach obcych: kompot, konto, tempo, benzyna; -ę w bierniku l. poj. r. ż. (widzę mamę), -ą w narzędniku (z mamą); 1. os. l. poj. -ę (idę, piszę), 3. os. l. mn. -ą (idą, piszą)"
  },
  {
   "id": "nie",
   "klasa": "4-6",
   "regula": "nie łącznie: z rzeczownikami (nieporządek), przymiotnikami (niemiły), przysłówkami od przymiotników (niemiło), imiesłowami przymiotnikowymi (nieumyty); nie rozdzielnie: z czasownikami (nie idę), liczebnikami (nie dwa), zaimkami (nie ja), przysłówkami nie od przymiotnika (nie bardzo, nie dziś), w przeciwstawieniach (nie duży, ale wielki); wyjątki: niepodobna, nienawidzić, niedomagać, niepokoić",
   "zadania": {
    "T6": {
     "koszyki": [
      "łącznie",
      "rozdzielnie"
     ],
     "elementy": [
      "nie/ładny",
      "nie/wiem",
      "nie/porządek",
      "nie/pięć",
      "nie/bardzo",
      "nie/umyty"
     ]
    }
   }
  },
  {
   "id": "wielka-litera",
   "klasa": "3-6",
   "regula": "Wielką literą: imiona, nazwiska, przezwiska; nazwy państw, miast, ulic, rzek, gór, planet; mieszkańcy państw i kontynentów (Polak, Europejczyk), święta (Boże Narodzenie, Dzień Matki), tytuły (tylko pierwszy wyraz: „W pustyni i w puszczy”), zwroty grzecznościowe w listach (Ty, Twój, Pan). Małą: mieszkańcy miast (warszawianin), przymiotniki od nazw (polski), dni tygodnia, miesiące, nazwy języków, nazwy religii? — nie: chrześcijaństwo małą, ale Bóg wielką"
  },
  {
   "id": "cząstki",
   "klasa": "5-6",
   "regula": "-bym, -byś, -by, -byśmy: łącznie z czasownikami osobowymi (zrobiłbym), spójnikami (żebyś, gdyby, aby), partykułami (czyżby); rozdzielnie: po bezokoliczniku (zrobić by), po formach -no/-to (zrobiono by), po rzeczowniku, przysłówku (dobrze by było). Przyimki złożone: znad, spod, ponad, zza — łącznie; wyrażenia przyimkowe: na pewno, na razie, po prostu, co dzień, przede wszystkim, w ogóle, z powrotem — rozdzielnie; łącznie: naprawdę, wkrótce, nareszcie, dlatego, naprzeciwko, pomału"
  }
 ],
 "interpunkcja": [
  {
   "id": "przecinek",
   "klasa": "5-7",
   "regula": "Przecinek stawiamy: przed spójnikami ale, lecz, a (przeciwstawnym), więc, dlatego, że, żeby, bo, ponieważ, gdy, kiedy, który, jaki; między zdaniami składowymi; przy wyliczeniu (jabłka, gruszki, śliwki); przy wołaczu (Mamo, chodź); przy wtrąceniu (z obu stron). Nie stawiamy: przed i, oraz, lub, albo, ani, czy (jednokrotnymi), między podmiotem a orzeczeniem, przed „że” w połączeniach „mimo że”, „tak że” (przecinek przed całym połączeniem)",
   "zadania": {
    "T7": "kliknij miejsce między wyrazami, gdzie brakuje przecinka (10 zdań)"
   }
  },
  {
   "id": "cudzyslow-dwukropek",
   "klasa": "5-7",
   "regula": "Dwukropek: przed wyliczeniem, przed przytoczeniem (Powiedział: „…”), przed wyjaśnieniem. Cudzysłów: cytaty, tytuły (w tekście odręcznym), słowa użyte ironicznie. Myślnik: dialog (— Cześć!), wtrącenie, w miejscu opuszczonego wyrazu. Kropka po skrócie, gdy ostatnia litera skrótu nie jest ostatnią literą wyrazu (prof., ul., np.); bez kropki: dr, mgr, nr, wg (o ile nie odmienione: dr. — dra)"
  },
  {
   "id": "dialog-list",
   "klasa": "4-6",
   "regula": "Dialog: każda wypowiedź od nowego wiersza z myślnikiem; list: nagłówek z wołaczem i przecinkiem (Droga Babciu,), potem od wielkiej litery? — po przecinku małą, po wykrzykniku wielką; podpis; miejscowość i data w prawym górnym rogu"
  }
 ],
 "slowotworstwo_i_znaczenie": [
  {
   "id": "rodzina-wyrazow",
   "klasa": "5-6",
   "tresc": "Wyraz podstawowy → pochodny (dom → domek → domownik); podstawa słowotwórcza + formant (przedrostek pod-, przyrostek -ek, wrostek); rdzeń wspólny dla rodziny wyrazów; wyrazy złożone (listopad, samochód), skrótowce (PKP, UNICEF), zrosty (Wielkanoc)"
  },
  {
   "id": "synonimy",
   "klasa": "4-6",
   "tresc": "Synonimy (dom – chata), antonimy (duży – mały), homonimy (zamek), wyrazy wieloznaczne (ucho — dzbanka, igły), związki frazeologiczne (rzucać słowa na wiatr), przysłowia; wyrazy pokrewne ≠ synonimy"
  },
  {
   "id": "neologizmy-archaizmy",
   "klasa": "7-8",
   "tresc": "Archaizmy (kmieć, wieczerza — w „Panu Tadeuszu”), neologizmy (selfie), zapożyczenia (weekend, komputer), regionalizmy, kolokwializmy; styl: potoczny, urzędowy, artystyczny, naukowy, publicystyczny; oficjalna/nieoficjalna odmiana języka"
  }
 ],
 "e8": {
  "formy_wypowiedzi": [
   "opowiadanie twórcze",
   "rozprawka",
   "przemówienie",
   "list (oficjalny/prywatny)",
   "artykuł",
   "wywiad",
   "opis (postaci, przeżyć, obrazu)",
   "charakterystyka",
   "zaproszenie",
   "ogłoszenie",
   "dedykacja",
   "podziękowanie",
   "notatka",
   "plan wydarzeń"
  ],
  "uwaga": "punktacja E8 za wypracowanie: realizacja tematu, elementy twórcze/retoryczne, kompetencje literackie, kompozycja, styl, język, ortografia, interpunkcja — 20 pkt; ortografia i interpunkcja to 2 osobne kryteria: limity błędów (ort. ≤1 = 2 pkt, 2–3 = 1 pkt; int. ≤5 = 1 pkt)"
 }
}